سنگ کلیه (Kidney Stones)

کلیه سالم، مواد زائد را از خون جمع آوری و به شکل ادرار از بدن دفع می‌کند. زمانی که این مواد زائد به درستی از کلیه ها خارج نشود، تجمع پیدا می کند و می تواند به شکل سنگ کلیه تظاهر یابد. سنگ کلیه یک توده سخت و جامد است که در کلیه ها تشکیل می شود. می تواند به کوچکی یک سنگریزه و یا حتی خیلی بزرگتر از آن باشد. همانطور که ذکر شد، این سنگ از مواد زائدی که کلیه به درستی دقت نکرده، تشکیل شده است.

سنگ کلیه چیست؟

کلیه سالم، مواد زائد را از خون جمع آوری و به شکل ادرار از بدن دفع می‌کند. زمانی که این مواد زائد به درستی از کلیه ها خارج نشود، تجمع پیدا می کند و می تواند به شکل سنگ کلیه تظاهر یابد.سنگ کلیه یک توده سخت و جامد است که در کلیه ها تشکیل می شود. می تواند به کوچکی یک سنگریزه و یا حتی خیلی بزرگتر از آن باشد. همانطور که ذکر شد، این سنگ از مواد زائدی که کلیه به درستی دقت نکرده، تشکیل شده است.

یک سنگ کلیه ممکن است در خود کلیه بماند و یا پایین تر رفته و وارد مجاری ادراری شود (مجاری ادراری شامل حالب، مثانه و پیشابراه می باشد). اگر سنگ به اندازه کافی بزرگ باشد، ممکن است در کلیه یا مجاری ادراری گیر کند که می تواند بسیار دردناک باشد.‌

علائم سنگ کلیه چیست؟

سنگ کلیه می تواند موجب یک درد شدید کرامپی (دردی که می گیرد و ول می کند) در پایین کمر یا پهلوها شود. معمولا همراه با حرکت سنگ به بخش های پایین تر مجاری ادراری، این درد نیز به سمت پایین شکم، کشاله ران و ناحیه تناسلی انتشار می یابد.

سایر علائم سنگ کلیه عبارت است از:

  • تهوع و استفراغ
  • ادرار تیره یا خونی
  • تب
  • احساس تکرر ادرار (اینکه تمایل دارید بیشتر از حالت عادی به دستشویی بروید)

سنگ های کلیوی چگونه به وجود می آیند؟

۴ نوع سنگ کلیه وجود دارد:

  1. سنگ های کلیسمی: سنگ های کلسیمی، رایج ترین نوع سنگ های کلیوی است. کلسیمی که به وسیله استخوان و عضلات مصرف نشده است، به سمت کلیه ها می رود (تا دفع شود). معمولا کلیه ها این کلسیم اضافه را از طریق ادرار دفع می کنند. اگر مقداری از این کلسیم در کلیه باقی بماند و به مرور زمان تجمع پیدا کند، موجب تشکیل سنگ های کلیسمی می شود.
  2. سنگ های استرووایتی: این نوع سنگ ها در زنان شایع‌تر هستند و معمولا بعد از یک عفونت ادراری مزمن ایجاد می شود. سنگ های استرووایتی معمولا از آمونیاک تشکیل شده اند.
  3. سنگ های اسید اوریکی: این نوع سنگ ها در صورتی که مقدار زیادی اسید اوریک در ادرار وجود داشته باشد، تشکیل می شوند. داشتن رژیم غذایی پر پروتئین و یا قرار داشتن تحت شیمی درمانی ممکن است خطر و احتمال ابتلا به این نوع سنگ های کلیوی را افزایش دهد.
  4. سنگ های سیتینی: این نوع سنگ کلیه چندان شایع نیست. بیماری ای که موجب ایجاد این نوع سنگ می شود، نوعی بیماری خانوادگی است و به آن سیستینوری گفته می شود.

سنگ کلیه چگونه تشخیص داده می شود؟

در اکثر موارد سنگ های کلیه، بدون نیاز به مداخله پزشکی، از بدن دفع می شوند. (آن را همراه با ادرار دفع می کنید)

اما اگر سنگ کلیه در مجاری ادراری گرفتار شود، برای رهایی از آن نیاز به کمک پزشک پیدا می کنید.
برای اطمینان یافتن از وجود سنگ کلیه، پزشک ابتدا شرح حالی از علائم شما گرفته و سپس درخواست آزمایش ادرار می کند. در نهایت برای دیدن محل و وضعیت سنگ، پزشک درخواست انجام تصویر برداری (سی تی اسکن یا سونوگرافی) از کلیه و مجاری ادراری شما خواهد داشت.

آیا ابتلا به سنگ کلیه قابل پیشگیری است؟

اکثر افراد مبتلا به سنگ کلیه، در معرض خطر ۵۰ درصدی برای ابتلای ۱۰ ساله به سنگ کلیه دیگری قرار دارند. (ابتلای مجدد بالایی دارد)

البته راه هایی برای کاهش خطر ابتلا نیز وجود دارد:

  • روزانه حداقل ۲ لیتر مایعات بنوشید (آب، بهترین انتخاب است). ممکن است پزشک شما برای اینکه از مصرف میزان کافی مایعات مطمئن شود، میزان دفع ادرار شما را اندازه بگیرد.
  • روزانه بیشتر از ۱.۵ گرم نمک مصرف نکنید (تقریبا معادل یک قاشق چای خوری سر خالی). این مقدار شامل نمک موجود در غذاهای از پیش آماده و بسته بندی شده نیز می شود. برای این منظور، اطلاعات موجود روی بسته این مواد غذایی را مشاهده کنید تا از میزان نمک (سدیم) دریافتی خود مطلع شوید.
  • در نظر داشته باشید تا روزانه بیشتر از ۲ واحد گوشت مصرف نکنید. هر واحد گوشت مصرفی نیز نباید بیشتر از ۶ تا ۸ اونس (حدودا ۱۷۰ تا ۲۲۵ گرم) باشد.

عوامل خطر ابتلا به سنگ کلیه

  • عدم مصرف مایعات کافی، خصوصا آب
  • سابقه خانوادگی ابتلا به سنگ کلیه
  • مصرف وعده های غذایی غنی از پروتیین و نمک و با فیبر کم
  • جنس مذکر
  • سن بین ۲۰ تا ۷۰ سال
  • بستری یا بی تحرکی طولانی
  • مصرف برخی داروها
  • اضافه وزن

درمان سنگ کلیه

اگر سنگ به اندازه کافی کوچک باشد، ممکن است به طور طبیعی با جریان ادرار دفع شود. البته پزشک شما برای کمک به این فرایند ممکن است داروهایی نیز برای شما در نظر بگیرد.

اگر سنگ بزرگ باشد یا باعث ایجاد عفونت شده باشد، باید مداخله درمانی صورت بگیرد. در این حالت ممکن است از امواج شوکی مخصوصی برای شکستن سنگ به قطعات کوچکتر استفاده شود (سنگ شکن) به این روش درمانی، SSWL یا سنگ شکنی خارج بدنی با امواج شوکی نیز گفته می شود.

در برخی موارد، ممکن است نیاز به مداخله اورولوژیست وجود داشته باشد. در این حالت، اورولوژیست (متخصص جراحی کلیه و مجاری ادراری) ممکن است یک ابزار بسیار باریک را از طریق پیشابراه وارد مثانه و سپس حالب کرده و سنگ را بیابد و آن را خارج کرده یا به قطعات کوچکتر خرد کند. نگران نباشید! اگر تصمیم به انجام این اقدام درمانی باشد، حتما قبل از آن از داروهای بی حسی برای حس کردن مناطق مورد نظر استفاده می شود.
جراحی نیز روش درمانی دیگری است. در مواردی، تنها راه خلاص شدن از شر سنگ کمک‌ گرفتن از جراحی است.

زندگی با سنگ کلیه

در صورتی که بیش از یکبار به سنگ کلیه مبتلا شده اید، باید برای تشخیص دقیق علت اصلی تشکیل سنگ به متخصص مراجعه کنید. در برخی موارد ممکن است مصرف مداوم دارویی برای پیشگیری از ابتلای مجدد به سنگ کلیه لازم باشد. (در صورتی که علت مشخص یافت شده و درمان یا کنترلی برای آن وجود داشته باشد)

سوالاتی که باید از پزشک خود بپرسید

۱. بهترین درمان برای من چیست؟

۲. چه داروی مسکنی باید مصرف کنم؟

۳. آیا نیاز به جراحی دارم؟

۴. آیا سنگ من به خودی خود دفع می شود؟

۵. آیا لازم است تا رژیم غذایی خود را تغییر دهم؟

۶. آیا تغییرات دیگری وجود دارد که لازم باشد در سبک زندگی خود ایجاد کنم؟

۷. آیا در آینده دوباره به سنگ کلیه دیگری مبتلا خواهم شد؟

۸. آیا کودک من در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سنگ کلیه قرار دارد؟

۹. چه زمانی باید به پزشک خود مراجعه کنم؟

۱۰. اگر درد من به اندازه کافی شدید باشد، آیا باید به اورژانس مراجعه کنم؟


Resources

National Institutes of Health, MedlinePlus: Kidney Stones

National Kidney Foundation: Kidney Basics, Kidney Stones

دکمه بازگشت به بالا

 اپلیکیشن پزشکی سلامت: دکترنیک

برای نصب آسان در اندروید و آیفون کلیک کنید